Sách giả và sách lậu từ lâu đã là vấn nạn nhức nhối của ngành xuất bản Việt Nam. Trong kỷ nguyên số, tình trạng xâm phạm bản quyền không chỉ dừng lại ở sách giấy truyền thống mà đã biến tướng tinh vi trên không gian mạng. Việc chia sẻ trái phép các định dạng PDF, epub, hay audiobook trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử diễn ra công khai, gây thiệt hại nặng nề cho các đơn vị làm sách.

Điển hình như First News – Trí Việt, suốt hơn 25 năm qua đơn vị này phải liên tục đối phó với nạn sách giả chất lượng kém bán tràn lan trên các sàn thương mại điện tử. Tương tự, các tác phẩm văn học của Nhã Nam cũng thường xuyên bị quét và chia sẻ lậu. Nghiêm trọng hơn, Nhà xuất bản Kim Đồng bị sụt giảm đến 70% sản lượng phát hành của nhiều đầu sách ăn khách do bị sách lậu chèn ép. Sự hoành hành này không chỉ tước đi doanh thu hợp pháp mà còn bào mòn động lực đầu tư dài hạn của các đơn vị làm sách, ảnh hưởng xấu đến uy tín của xuất bản Việt Nam trên trường quốc tế.

Trước thực trạng đó, các cơ quan chức năng đã có những động thái quyết liệt hơn. Bên cạnh việc triệt phá các đường dây in lậu quy mô lớn, Bộ Công an đã lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng, đề xuất mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi tự ý số hóa và phát tán ấn phẩm điện tử trái phép. Đặc biệt, Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành mới đây đã nhấn mạnh việc quyết liệt đấu tranh, ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Song song với nỗ lực pháp lý, các nhà xuất bản cũng chủ động triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm bảo vệ sản phẩm của mình:

• Nhã Nam và Đông A: Tích cực rà soát, báo cáo vi phạm trực tuyến, đồng thời đăng tải các bài viết chi tiết giúp độc giả nhận diện sách thật – sách giả.
• NXB Trẻ: Tiên phong áp dụng tem thông minh bảo mật từ năm 2015 và tích hợp thêm mã QR truy xuất nguồn gốc từ năm 2020.
• NXB Chính trị quốc gia Sự thật: Chuyển đổi từ tem 3D hologram truyền thống sang tem kỹ thuật số gắn mã QR định danh riêng cho từng cuốn sách.
• NXB Giáo dục Việt Nam: Tập trung tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh và học sinh mua sách tại các kênh phân phối chính thống.
• NXB Khoa học – Công nghệ – Truyền thông: Áp dụng công nghệ quản lý bản quyền số (DRM) để mã hóa nội dung số, giới hạn thiết bị truy cập và ngăn chặn sao chép lậu.

Để giải quyết triệt để vấn nạn này, bên cạnh sự vào cuộc mạnh tay từ cơ quan quản lý, yếu tố cốt lõi vẫn là ý thức của độc giả. Khi người đọc hiểu rằng việc mua sách có bản quyền là hành động trực tiếp bảo vệ và duy trì hệ sinh thái xuất bản, lúc đó cuộc chiến chống sách lậu mới có thể đạt được kết quả bền vững.